خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها، کوثر یاوری: استان کرمانشاه با برخورداری از اقلیمی منحصربه‌فرد و قرارگیری در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس، همواره بخش عظیمی از ثروت‌های سبز و منابع طبیعی غرب کشور را در آغوش کشیده است. جنگل‌های اصیل بلوط و مراتع وسیع این دیار، نه‌تنها شش‌های تنفسی منطقه محسوب می‌شوند، بلکه میراثی گران‌بها و تجدیدناپذیر برای آیندگان به شمار می‌روند. با این حال، حفظ این موهبت الهی در برابر تهدیدات طبیعی و خطرات انسانی، همواره یکی از چالش‌های اساسی و دغدغه‌های کلان مدیریت بحران در استان بوده است. در ماه‌های اخیر، افزایش نزولات جوی و به دنبال آن رشد چشمگیر و تراکم پوشش گیاهی، اگرچه طراوت و شادابی کم‌نظیری به طبیعت کرمانشاه بخشید، اما زنگ خطری جدی برای فصل‌های گرم سال نیز محسوب می‌شد؛ چرا که مراتع متراکم پس از خشک شدن، مستعدترین بستر برای وقوع حریق‌های گسترده و ویرانگر هستند.

در رویارویی با این چالش بوم‌شناختی، تجربه سالیان گذشته نشان داده است که رویکردهای سنتی و اتکای صرف به امکانات محدود دولتی، برای مقابله با گستردگی و سرعت آتش‌سوزی‌ها هرگز کافی نیست. از این رو، تغییر نگرش در مدیریت بحران و گذار از استراتژی «مقابله پس از وقوع» به «پیشگیری هوشمند و مشارکت‌محور»، به‌عنوان یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر در دستور کار متولیان امر قرار گرفت. نتیجه این تغییر رویکرد ساختاری، در سال ۱۴۰۴ به شکلی ملموس و امیدبخش خود را نشان داد و برگ زرینی در کارنامه حفاظت از محیط زیست استان به ثبت رساند.

در همین راستا، محمدحسین رستمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه، با ارائه گزارشی تحلیلی از وضعیت مراتع و عرصه‌های جنگلی استان، از کاهش محسوس و بسیار چشمگیر آتش‌سوزی‌های منابع طبیعی در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال‌های گذشته خبر داد.

این دستاورد بزرگ، یک اتفاق تصادفی نبوده و ثمره برنامه‌ریزی دقیق، تدوین نقشه راه اصولی، تقویت زیرساخت‌های حفاظتی و از همه مهم‌تر، شکل‌گیری یک هم‌افزایی بی‌نظیر میان بدنه اجرایی حاکمیت و آحاد جامعه است.

وی با تأکید بر لزوم آمادگی پیشگیرانه، این موفقیت را مرهون درک مشترک و بیداریِ احساس مسئولیت همگانی دانست.

نقطه عطف این راهبرد موفق، بها دادن به ظرفیت‌های عظیم مردمی و عبور از تمرکزگرایی نهادی در حفاظت از منابع طبیعی بود. مدیرکل منابع طبیعی استان، نقش دهیاران به عنوان مدیران خط مقدم روستاها، اعضای شوراهای اسلامی، جوامع بومی مستقر در حاشیه جنگل‌ها و همچنین سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) را در این مسیرِ دشوار، بی‌بدیل و تعیین‌کننده توصیف کرد. این شبکه‌های محلی، به دلیل شناخت دقیق از توپوگرافی و جغرافیای منطقه و حضور دائمی در محل، اولین، سریع‌ترین و مؤثرترین حلقه در زنجیره پیشگیری و اطفای حریق به شمار می‌روند.

با نگاهی به آینده، صیانت پایدار از عرصه‌های طبیعی کرمانشاه نیازمند تداوم و تعمیق این هم‌افزایی مبارک است. تجهیز اصولی نیروهای محلی به امکانات استاندارد اطفای حریق، برگزاری دوره‌های آموزشی مستمر برای ارتقای دانش مقابله با بحران و حساس‌سازی مداوم افکار عمومی، از جمله راهکارهایی است که باید فراتر از اقدامات مقطعی و با جدیت پیگیری شود. الگوی موفق کرمانشاه در سال ۱۴۰۴ به روشنی ثابت کرد که وقتی عشق به طبیعت با تدبیر مسئولان و مشارکت مسئولانه و آگاهانه مردم گره بخورد، می‌توان در برابر سرکش‌ترین بحران‌ها ایستادگی کرد و سرسبزی و طراوت را برای همیشه در دیار زاگرس جاودانه ساخت.

هم‌افزایی مردم و مسئولان کلید حفاظت از منابع طبیعی

محمدحسین رستمی در گفتگو با خبرنگار مهر با تاکید بر اهمیت مشارکت همگانی در صیانت از محیط زیست اظهار کرد: هم‌افزایی مسئولان و مردم کلید اصلی حفاظت از منابع طبیعی است و پای کار آمدن سازمان‌های مردم‌نهاد و دوستداران طبیعت برای حفاظت، احیا و توسعه این منابع امری حیاتی محسوب می‌شود.

وی افزود: باید از ظرفیت همه دستگاه‌ها استفاده کنیم تا در مواقع بحرانی یار و همراه مجموعه‌های منابع طبیعی باشند.

آمادگی برای مقابله با حریق متناسب با ویژگی‌های هر منطقه

مدیرکل منابع طبیعی استان کرمانشاه با اشاره به شرایط اقلیمی سال جاری بیان کرد: با توجه به بارش‌های اخیر و ایجاد پوشش گیاهی فراوان در سطح مراتع، مهم‌ترین موضوع پیش‌روی ما در فصل‌های آتی، بحث پیشگیری و مقابله با حریق است. خوشبختانه در سطح استان شاهد کمترین میزان تخلفات در منطقه اورامانات بوده‌ایم که این امر به روشنی نشان از طبیعت‌دوستی مردم این دیار دارد.

رستمی با تأکید بر لزوم اتخاذ تدابیر بومی‌سازی شده، تصریح کرد: با توجه به تنوع شرایط آب‌وهوایی، نوع پوشش گیاهی و خصوصیات اجتماعی هر منطقه، باید راهکارهای مقابله‌ای و پیشگیرانه متناسب با ویژگی‌های همان منطقه ارائه و عملیاتی شود.

سمن‌ها و دهیاران؛ بازوان توانمند حفاظت از طبیعت

وی در بخش دیگری از سخنان خود نقش دهیاران و شوراهای اسلامی را در امر اطفای حریق بسیار مؤثر دانست و گفت: لازم است با تجهیز و آموزش اصولی دهیاران و شوراها، تعامل مؤثری با آنان برقرار کرده تا در مواقع بحرانی به عنوان بازوان توانمند منابع طبیعی عمل کنند. باید با دیدی باز و هماهنگ، مردم را همراه منابع طبیعی کنیم تا در حفاظت از جنگل‌ها و مراتع مشارکت فعال‌تری داشته باشند.

مدیرکل منابع طبیعی استان کرمانشاه تأکید کرد: در مواجهه با حریق‌های احتمالی، بهره‌گیری از ظرفیت انجمن‌ها، دهیاران و سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) امری کاملاً ضروری است. ما باید با خلاقیت و استفاده از روش‌های نوین مدیریت بحران، سطح آمادگی خود را ارتقا دهیم و در همین راستا بر گروه‌بندی و ساماندهی سمن‌ها و نیروهای مردمی تأکید داریم تا در مواقع بحرانی، همچون گذشته، در کنار نیروهای ما حضور فعال داشته باشند.

ضرورت ایفای نقش پیشگیرانه توسط دستگاه‌های اجرایی

رستمی با تأکید بر لزوم تعامل سازنده با ستاد مدیریت بحران در سطح استان و شهرستان‌ها، خواستار بیان قوی مطالبات شد و اظهار کرد: باید دستگاه‌های مختلف را برای همراهی در مقابله با حریق‌ها و بحران‌های احتمالی منابع طبیعی وظیفه‌مند کرد. تعامل مناسب با فرمانداران به عنوان رئیس ستاد مدیریت بحران شهرستان و همچنین بخشداران و دهیاران، امری حیاتی است.

وی عنوان کرد: دهیاران با جلب نظر مثبت فرمانداران و بخشداران، می‌توانند به عنوان مسئولین ستاد بحران روستاها در کنار ما باشند و همچنین نقش بسیار مهمی در مراقبت‌های پس از اطفای حریق ایفا کنند.

مدیرکل منابع طبیعی استان کرمانشاه در پایان خاطرنشان کرد: دستگاه‌های اجرایی باید پیش از وقوع بحران، وظایف قانونی خود را انجام دهند. ما به دنبال مرزبندی وظایف و شانه خالی کردن از مسئولیت نیستیم، اما به صورت جدی انتظار داریم تمامی دستگاه‌های عضو ستاد بحران، مسئولیت‌های پیشینه‌ای خود را پیش از وقوع حوادث به نحو احسن ایفا نمایند تا در زمان بروز خطر با کمترین آسیب مواجه شویم.

عامل انسانی، باعث بیش از ۹۰ درصد آتش‌سوزی در جنگل‌ها

سرهنگ دانش فیلی در گفتگو با خبرنگار مهر، ضمن تقدیر از عملکرد قابل قبول و موفق در سال گذشته در زمینه مقابله با حریق، بر لزوم استمرار و تقویت اقدامات حفاظتی تأکید کرد و اظهار داشت: برای حفظ روند موفقیت‌آمیز در حوزه حفاظت و مقابله با بلایای طبیعی، به ویژه حریق‌ها، نیازمند تلاش مضاعف هستیم.

وی با اشاره به لزوم بهره‌مندی از مشارکت عمومی افزود: با بهره‌گیری از ظرفیت نیروهای مردمی و دوستداران طبیعت، می‌توانیم در مواقع بحرانی و بروز حریق، اثربخشی عملیات اطفاء را به طور چشمگیری افزایش دهیم. همچنین اجرای به‌موقع برنامه‌های پیشگیرانه در زمان‌بندی مناسب، نقشی کلیدی در کاهش وقوع حریق و حفاظت از منابع ارزشمند طبیعی ایفا می‌کند.

نقش کلیدی دیده‌بانان و جوامع محلی در مهار حریق

فرمانده یگان حفاظت منابع‌طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه با اشاره به وضعیت شهرستان‌های جدار مرز، تصریح کرد: عمده آتش‌سوزی‌ها در شهرستان‌های مرزی از مرز به داخل کشیده می‌شوند، اما با تلاش شبانه‌روزی همکاران و حمایت بی‌دریغ مردم فهیم، توانستیم بسیاری از این حوادث را در اسرع وقت مدیریت کنیم. در این راستا حمایت دوستداران طبیعت، پشتیبانی فرمانداری‌ها و تجهیز روستاهای پرخطر به دستگاه‌های دمنده، آمادگی در مقابله با آتش‌سوزی‌ها را به حداکثر رساند.

سرهنگ فیلی نقش دیده‌بانان را در پیشگیری از حریق حیاتی خواند و عنوان کرد: استفاده بهینه از دیده‌بانان با توجه به شرایط هر منطقه، به‌ویژه در نواحی مرزی، می‌تواند به کشف زودهنگام حریق‌ها و کاهش شدت آن‌ها کمک کند. این دیده‌بانان می‌توانند در قالب اکیپ‌های چند نفره سازماندهی شوند تا کارایی بیشتری داشته باشند. از سوی دیگر، مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌های دولتی نیز برای تأمین تجهیزات و آموزش دهیاران و بهره‌برداران می‌تواند با مشارکت حداکثری همراه شده تا از منابع طبیعی ارزشمندمان محافظت کنیم.

عامل انسانی؛ دلیل ۹۰ درصد آتش‌سوزی‌های جنگلی

وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه بیش از ۹۰ درصد آتش‌سوزی در جنگل‌ها عامل انسانی دارد، گفت: حدود ۹۰ درصد از عوامل آتش‌سوزی در جنگل‌ها به واسطه عامل انسانی است که هم به صورت عمدی و هم غیرعمدی رخ می‌دهند.

فرمانده یگان حفاظت منابع‌طبیعی استان کرمانشاه با ابراز نگرانی از وضعیت حریق‌ها، خاطرنشان کرد: یکی از جدی‌ترین مواردی که در سنوات اخیر در مورد جنگل‌ها مورد توجه می‌باشد، این است که متأسفانه حدود ۷۰ درصد از کل آتش‌سوزی‌های کشور مربوط به جنگل‌های زاگرس است.

زنگ خطر برای زاگرس؛ پیامدهای جبران‌ناپذیر نابودی جنگل‌ها

سرهنگ فیلی به اهمیت راهبردی جنگل‌های زاگرس برای کشور از جهات مختلف اشاره کرد و یادآور شد: وسعت جنگل‌های زاگرس چیزی حدود ۳۰ میلیون هکتار است که به‌مرور زمان کیفیت و کمیت این جنگل‌ها در حال کاهش است. این جنگل‌ها دارای مشکلات و چالش‌های جدی هستند که باید برای رفع آن‌ها اقدامات مؤثری صورت گیرد.

وی تأکید کرد: از بین رفتن جنگل‌ها نه‌تنها باعث بروز چالش‌های آبی می‌شود، بلکه منجر به جاری شدن سیلاب‌ها شده و مشکلات بعدی را به وجود خواهد آورد؛ چرا که حدود ۴۰ درصد از منابع آبی کشور از طریق همین جنگل‌ها تأمین می‌شود.

فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی استان کرمانشاه در پایان گفت: این جنگل‌ها از این جهت که بخشی از اکسیژن کشور را نیز تولید می‌کنند دارای اهمیت هستند و در نتیجه صدمه به آن‌ها باعث اختلال در تأمین اکسیژن مورد نیاز برای کشور خواهد شد. افزون بر این، جنگل‌ها از ورود گردوغبار سایر کشورها به داخل کشور نیز جلوگیری می‌کنند و از بین رفتن آن‌ها باعث افزایش آلودگی ‌هوا، به ویژه در مناطق مرزی می‌شود.

در نهایت، صیانت از پهنه وسیع جنگل‌های زاگرس و مراتع سرسبز کرمانشاه، فراتر از یک وظیفه سازمانیِ صِرف، یک رسالت خطیر و ملی است. با توجه به اینکه بیش از ۹۰ درصد حریق‌ها ریشه در خطاهای انسانی دارد و نابودی این پوشش گیاهی می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری همچون بحران کم‌آبی، وقوع سیلاب‌های ویرانگر و هجوم ریزگردها را به دنبال داشته باشد، عبور موفقیت‌آمیز از فصل‌های پرخطرِ پیش‌رو تنها با تکیه بر یک اراده جمعی میسر است. همان‌گونه که تجربه نشان داده، استمرار راهبرد «هم‌افزایی مردم و مسئولان» کلید طلایی این مسیر است. تجهیز جوامع محلی، تقویت شبکه‌های دیده‌بانی در مناطق مرزی، پای کار آمدن سمن‌ها و ایفای تعهدات و مسئولیت‌های اجتماعی توسط تمامی دستگاه‌های اجرایی، حلقه‌های به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که می‌توانند زاگرس را از گزند شعله‌های بی‌رحم در امان نگه داشته و طراوت و سرزندگی این میراث بی‌بدیل را برای نسل‌های آینده تضمین کنند.