به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، در سال‌هایی که توسعه شهری با سرعتی بی‌سابقه در حال پیشروی است، یکی از چالش‌هایی که هم‌زمان با گسترش شهرها، افزایش جمعیت و تغییر سبک زندگی شهروندان به‌صورت آرام اما مستمر در حال تبدیل شدن به یک بحران جدی است، مسئله مدیریت پسماند شهری است؛ بحرانی که اگرچه کمتر از آلودگی هوا یا کمبود آب در کانون توجه عمومی قرار می‌گیرد، اما آثار آن بر سلامت انسان، محیط‌زیست، منابع طبیعی و حتی اقتصاد شهری، به‌مراتب عمیق‌تر و ماندگارتر است.

در کلانشهرها، زباله دیگر صرفاً محصول جانبی زندگی روزمره نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کیفیت حکمرانی شهری تبدیل شده است. نحوه تولید، جمع‌آوری، انتقال، بازیافت و دفع پسماند، امروز یکی از معیارهای سنجش توسعه‌یافتگی شهرها در جهان به شمار می‌رود. بسیاری از شهرهای پیشرفته توانسته‌اند با تکیه بر فناوری‌های نوین، فرهنگ‌سازی عمومی و مشارکت شهروندان، زباله را از یک تهدید زیست‌محیطی به یک فرصت اقتصادی تبدیل کنند؛ اما در بسیاری از شهرهای در حال توسعه، همچنان مدل سنتی جمع‌آوری و دفن، اصلی‌ترین شیوه مدیریت پسماند است؛ مدلی که نه‌تنها پرهزینه و ناکارآمد است، بلکه فشار مضاعفی بر منابع طبیعی و زیرساخت‌های شهری وارد می‌کند.

کرج نیز به‌عنوان یکی از پرجمعیت‌ترین و پرتراکم‌ترین کلانشهرهای کشور، از این قاعده مستثنا نیست. رشد سریع جمعیت، توسعه بی‌رویه شهری، افزایش مصرف کالاهای بسته‌بندی‌شده و پلاستیکی و نبود فرهنگ فراگیر تفکیک زباله، باعث شده این شهر امروز با یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی خود مواجه شود؛ چالشی که هر روز با تولید هزاران تن زباله، ابعاد تازه‌تری پیدا می‌کند.

در قلب این بحران، نام «حلقه‌دره» بیش از هر نقطه دیگری به چشم می‌آید؛ مرکز دفن و پردازش زباله‌ای که سال‌هاست مقصد نهایی بخش بزرگی از پسماندهای شهری استان البرز است و اکنون به نمادی از فشار انباشته‌شده بر نظام مدیریت پسماند منطقه تبدیل شده است. روزانه حدود ۱۵۰۰ تن زباله وارد این مرکز می‌شود؛ حجمی سنگین که نه‌تنها ظرفیت‌های فنی و مدیریتی موجود را به چالش کشیده، بلکه نگرانی‌های جدی درباره تبعات زیست‌محیطی، تولید شیرابه، انتشار گازهای گلخانه‌ای، آلودگی خاک و تهدید منابع آب زیرزمینی ایجاد کرده است.

اما مسئله تنها به نقطه پایانی زباله‌ها ختم نمی‌شود. بسیاری از کارشناسان معتقدند ریشه اصلی بحران، بسیار پیش‌تر و از داخل خانه‌ها آغاز می‌شود؛ جایی که تفکیک‌نشدن زباله‌ها، مصرف بالای محصولات یک‌بارمصرف و نبود آموزش کافی، بار مضاعفی را بر دوش سیستم جمع‌آوری و پردازش تحمیل می‌کند. در واقع، مدیریت پسماند تنها یک مسئله خدمات شهری نیست، بلکه موضوعی چندوجهی است که به فرهنگ عمومی، سیاست‌گذاری شهری، اقتصاد بازیافت، فناوری‌های نوین و مشارکت شهروندان گره خورده است.

در چنین شرایطی، پرسش‌های مهمی پیش روی مدیریت شهری قرار دارد؛ آیا ساختار فعلی پاسخگوی حجم روزافزون پسماند در کرج هست؟ چرا تفکیک زباله از مبدأ هنوز به یک رفتار عمومی تبدیل نشده است؟ چه ظرفیت‌هایی برای تبدیل زباله به انرژی و منابع قابل بازیافت وجود دارد؟ و مهم‌تر از همه، چگونه می‌توان از یک مدیریت واکنشی و بحران‌زده، به سمت یک نظام پیشگیرانه و پایدار حرکت کرد؟

روزانه هزاران تن زباله از سطح شهرها جمع‌آوری می‌شود، اما پرسش اصلی اینجاست که این زباله‌ها پس از خروج از خانه‌های مردم، چه سرنوشتی پیدا می‌کنند؟ آیا ساختار موجود توان پاسخگویی به حجم فزاینده پسماند را دارد؟ و آیا می‌توان بدون تغییر رفتار شهروندان و اصلاح سیاست‌های مدیریت شهری، از بحرانی که آرام‌آرام به تهدیدی زیست‌محیطی تبدیل می‌شود، عبور کرد؟

در همین رابطه، خبرنگار تسنیم با علی قاسم‌پور، سخنگوی شورای اسلامی شهر کرج، درباره وضعیت مدیریت پسماند، بحران مرکز دفن حلقه‌دره، ضعف در تفکیک زباله از مبدأ و مسیرهای اصلاح این چرخه، گفت‌وگویی تفصیلی انجام داده است.

تسنیم: آقای قاسم‌پور، ارزیابی شما از وضعیت فعلی مدیریت پسماند در کرج چیست؟ آیا می‌توان گفت این حوزه به مرحله بحران رسیده است؟

قاسم‌پور:اگر بخواهیم واقع‌بینانه و بدون ملاحظه به مسئله نگاه کنیم، باید بپذیریم که مدیریت پسماند در کرج امروز در یکی از حساس‌ترین و دشوارترین مقاطع خود قرار دارد. شاید در ظاهر، شهروندان تنها با صحنه جمع‌آوری روزانه زباله مواجه باشند و تصور کنند مسئله به همین مرحله محدود می‌شود، اما واقعیت این است که پشت این فرآیند ظاهراً ساده، یک زنجیره پیچیده از چالش‌های زیست‌محیطی، اقتصادی، زیرساختی و فرهنگی قرار دارد که اگر به‌درستی مدیریت نشود، می‌تواند تبعات سنگینی برای آینده شهر داشته باشد.

کرج به‌عنوان یکی از کلانشهرهای پرجمعیت کشور، در سال‌های اخیر با رشد سریع جمعیت، توسعه نامتوازن شهری و افزایش مصرف کالاهای بسته‌بندی‌شده و پلاستیکی روبه‌رو بوده است. این روند به‌صورت مستقیم بر حجم پسماند تولیدی اثر گذاشته و باعث شده ظرفیت‌های موجود برای جمع‌آوری، انتقال و پردازش زباله تحت فشار قرار گیرد.

امروز روزانه حدود ۱۵۰۰ تن پسماند از شهرداری‌های مختلف استان البرز وارد مرکز دفن حلقه‌دره می‌شود. این عدد فقط یک آمار نیست؛ بلکه نشانه‌ای روشن از فشار سنگینی است که بر سیستم مدیریت شهری وارد می‌شود. وقتی چنین حجمی از زباله، آن هم عمدتاً به‌صورت مخلوط و بدون تفکیک، وارد چرخه مدیریت می‌شود، طبیعی است که با مشکلات متعددی از جمله افزایش هزینه‌ها، کاهش بهره‌وری، دشواری بازیافت و تشدید آسیب‌های زیست‌محیطی مواجه شویم.

بنابراین بله؛ می‌توان گفت ما در نقطه‌ای هستیم که اگر اصلاحات ساختاری و رفتاری به‌سرعت انجام نشود، این مسئله می‌تواند به یک بحران جدی‌تر تبدیل شود.

تسنیم: مرکز دفن زباله حلقه‌دره یکی از مهم‌ترین نقاط کانونی این بحران است. مهم‌ترین چالش‌های این سایت چیست؟

قاسم‌پور:حلقه‌دره امروز قلب مدیریت پسماند استان البرز است، اما در عین حال یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط محیط‌زیستی منطقه نیز محسوب می‌شود. سال‌هاست که این مرکز بار اصلی دفن و پردازش زباله‌های شهری را به دوش می‌کشد، اما واقعیت این است که ادامه این مدل سنتی دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیست.

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، مسئله آلودگی‌های زیست‌محیطی است. هر مرکز دفن زباله، اگر با استانداردهای روز مدیریت نشود، می‌تواند منبع تولید شیرابه‌های آلوده، انتشار گازهای گلخانه‌ای، آلودگی خاک و تهدید منابع آب زیرزمینی باشد. این‌ها مسائلی هستند که آثارشان ممکن است امروز به چشم نیاید، اما در بلندمدت می‌توانند سلامت هزاران شهروند را تحت تأثیر قرار دهند.

از سوی دیگر، حلقه‌دره از منظر اقتصادی نیز نیازمند بازنگری جدی است. در دنیا، مراکز مدیریت پسماند به سمت اقتصاد چرخشی حرکت کرده‌اند؛ یعنی زباله نه به‌عنوان یک هزینه، بلکه به‌عنوان یک منبع ارزشمند دیده می‌شود. از گاز متان حاصل از پسماند برای تولید برق استفاده می‌کنند، پسماندهای تر را به کود آلی تبدیل می‌کنند و مواد خشک را به چرخه صنعت بازمی‌گردانند.

متأسفانه ما هنوز فاصله قابل توجهی با این مدل داریم. اگر بتوانیم فناوری‌های نوین را وارد حلقه‌دره کنیم، این مرکز می‌تواند از یک نقطه بحران‌زا به یک مرکز تولید ارزش و کاهش هزینه تبدیل شود.

تسنیم: شما بارها بر موضوع تفکیک زباله از مبدأ تأکید کرده‌اید. چرا این موضوع تا این اندازه تعیین‌کننده است؟

قاسم‌پور:زیرا تفکیک از مبدأ، نقطه آغاز اصلاح کل زنجیره مدیریت پسماند است. اگر زباله‌ها از همان ابتدا در خانه‌ها، فروشگاه‌ها و ادارات تفکیک شوند، بخش بزرگی از مشکلات بعدی خودبه‌خود کاهش پیدا می‌کند.

امروز یکی از بزرگ‌ترین مشکلات ما این است که پسماند تر، پلاستیک، کاغذ، شیشه و حتی مواد خطرناک، همگی در یک مخزن واحد ریخته می‌شوند. این اختلاط باعث می‌شود بسیاری از مواد قابل بازیافت، آلوده و عملاً غیرقابل استفاده شوند. در نتیجه، حجم بیشتری از زباله به دفن نهایی می‌رسد و هزینه‌های انتقال و پردازش چند برابر می‌شود.

در حالی که اگر شهروندان زباله‌ها را به‌درستی تفکیک کنند، می‌توان بخش قابل توجهی از پسماند را بازیافت کرد، پسماندهای آلی را به کود تبدیل کرد و فقط بخش محدودی را دفن نمود. این یعنی کاهش هزینه، کاهش آلودگی، افزایش بهره‌وری و حفظ منابع طبیعی.

اما تحقق این هدف نیازمند زیرساخت، آموزش و انگیزه است. نمی‌توان فقط از مردم انتظار داشت؛ باید سیستم مناسب برای این مشارکت فراهم شود.

تسنیم: برخی معتقدند مردم همکاری لازم را ندارند. شما این نگاه را قبول دارید؟

قاسم‌پور:نه به‌طور کامل. من معتقدم اگر مردم همراهی نمی‌کنند، باید ابتدا از خودمان بپرسیم آیا شرایط لازم را برای مشارکت آن‌ها فراهم کرده‌ایم؟

آیا آموزش کافی داده‌ایم؟
آیا ابزار مناسب در اختیارشان قرار داده‌ایم؟
آیا انگیزه و مشوقی برای این کار تعریف کرده‌ایم؟

واقعیت این است که بخش زیادی از مسئولیت بر عهده نهادهای مدیریتی است. ما باید از سنین پایین در مدارس آموزش بدهیم، رسانه‌ها را وارد میدان کنیم، در محله‌ها برنامه‌های آموزشی اجرا کنیم و حتی از ابزارهای اقتصادی برای تشویق شهروندان استفاده کنیم.

در بسیاری از کشورها، شهروندی که زباله تفکیک‌شده تحویل می‌دهد، از مزایایی مانند تخفیف در خدمات شهری یا امتیازات مالی برخوردار می‌شود. این نوع سیاست‌ها رفتار مردم را تغییر می‌دهد.

فرهنگ‌سازی بدون برنامه عملی نتیجه نمی‌دهد. باید آموزش، امکانات و مشوق‌ها همزمان وجود داشته باشد.

تسنیم: شورای شهر و شهرداری برای عبور از این وضعیت چه برنامه‌هایی دارند؟

قاسم‌پور:در ماه‌های اخیر تلاش‌هایی برای بازنگری در شیوه‌های جمع‌آوری، اصلاح قراردادهای پیمانکاری، افزایش نظارت بر عملکرد سیستم و توسعه زیرساخت‌های بازیافت آغاز شده است.

اما به اعتقاد من، مهم‌تر از هر چیز تغییر نگاه مدیریتی است. ما باید از مدیریت واکنشی فاصله بگیریم و به سمت مدیریت پیشگیرانه برویم.

این یعنی قبل از اینکه زباله به بحران تبدیل شود، برای کاهش تولید آن برنامه داشته باشیم. قبل از اینکه سایت دفن تحت فشار قرار گیرد، شبکه بازیافت را تقویت کنیم. قبل از اینکه مردم بی‌اعتماد شوند، شفافیت و پاسخگویی را افزایش دهیم.

همچنین ایجاد ایستگاه‌های محلی تحویل پسماند خشک، حمایت از کسب‌وکارهای بازیافتی، توسعه فناوری‌های نوین پردازش و تعامل بیشتر با بخش خصوصی از جمله مسیرهایی است که باید جدی‌تر دنبال شوند.

تسنیم: پیام نهایی شما برای شهروندان کرج چیست؟

قاسم‌پور:مدیریت پسماند فقط مسئولیت شهرداری نیست؛ مسئولیتی مشترک میان همه ماست. هر کیسه زباله‌ای که از خانه خارج می‌شود، بخشی از آینده محیط‌زیست شهر را تعیین می‌کند.

اگر امروز در تفکیک زباله، کاهش مصرف پلاستیک و رعایت اصول زیست‌محیطی مشارکت نکنیم، فردا باید هزینه‌های بیشتری برای سلامت، محیط‌زیست و کیفیت زندگی بپردازیم.

کرج می‌تواند به شهری پاک‌تر و پایدارتر تبدیل شود، اما این هدف تنها با همکاری مردم، مدیریت شهری، رسانه‌ها و نهادهای آموزشی محقق خواهد شد. ما باید از امروز تصمیم بگیریم که با زباله چگونه رفتار کنیم؛ چون این تصمیم، در واقع تصمیم درباره آینده شهرمان است.

انتهای پیام/