به گزارش خبرگزاری تسنیم از زابل، در سیستان، ریزگردها دیگر یک پدیده فصلی یا صرفاً یک چالش زیست‌محیطی نیستند؛ آنها به بخشی از زندگی مردم تبدیل شده‌اند. هر سال با آغاز بادهای ۱۲۰ روزه، آسمان خاکستری می‌شود، دید افقی کاهش می‌یابد، مدارس و ادارات تعطیل می‌شوند، جاده‌ها ناامن می‌شوند و هزاران نفر با مشکلات تنفسی، قلبی، چشمی و پوستی راهی مراکز درمانی می‌شوند.

اما آنچه کمتر دیده می‌شود، هزینه‌ای است که مردم این منطقه برای ادامه زندگی می‌پردازند؛ هزینه‌ای که فقط به تعطیلی ادارات یا اختلال در رفت‌وآمد محدود نمی‌شود، بلکه از نفس کشیدن آغاز می‌شود و تا دارو، درمان، مهاجرت و حتی از دست رفتن امید ادامه پیدا می‌کند.

.

امروز در سیستان، بسیاری از خانواده‌ها معتقدند اگر منشأ اصلی این بیماری‌ها شرایط اقلیمی و بحران ریزگردهاست، نباید بار مالی درمان نیز بر دوش مردمی باشد که سال‌ها قربانی این وضعیت شده‌اند. از همین رو مطالبه «درمان رایگان بیماری‌های ناشی از ریزگرد» دیگر یک خواسته صنفی یا مقطعی نیست؛ بلکه مطالبه‌ای اجتماعی، انسانی و حتی ملی است.

این مطالبه در شرایطی مطرح می‌شود که بسیاری از کارشناسان حوزه سلامت نیز بر این باورند بیماری‌های ناشی از گردوغبار در سیستان، همانند برخی بیماری‌های بومی در دیگر نقاط کشور، نیازمند حمایت‌های ویژه دولت است؛ زیرا منشأ آن، انتخاب مردم نیست، بلکه نتیجه شرایط اقلیمی، خشکسالی، خشک شدن تالاب هامون و گسترش کانون‌های گردوغبار است.

سال‌هایی که خاک جای نفس را گرفت

برای مردم سیستان، گردوغبار فقط آمار شاخص آلودگی هوا نیست؛ گردوغبار، بخشی از خاطرات تلخ زندگی است. پیرمردی که سال‌ها کشاورزی کرده، امروز با ریه‌هایی خسته روزگار می‌گذراند؛ مادری که نگران سلامت فرزندش است، هر بار با آغاز طوفان، پنجره‌ها را می‌بندد و امیدوار است کودک او کمتر سرفه کند؛ جوانی که باید آینده‌اش را بسازد، حالا بخشی از درآمد اندکش را صرف دارو و درمان می‌کند.

این روایت‌ها سال‌هاست تکرار می‌شود، اما هنوز درمانی برای زخمی که هر روز عمیق‌تر می‌شود، پیدا نشده است. یکی از سالمندان سیستانی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با صدایی که سرفه‌های ممتد آن را قطع می‌کند، می‌گوید: روزگاری هامون نفس سیستان بود؛ امروز اما سهم ما فقط خاک است. هر بار بادهای ۱۲۰ روزه می‌آید، دیگر توان بیرون رفتن نداریم. داروها گران است و هزینه درمان از توان بسیاری از ما خارج شده است.

او می‌گوید عمرش را در همین سرزمین گذرانده و انتظار دارد حداقل در سال‌های پیری، دغدغه هزینه درمان بیماری‌هایی را نداشته باشد که خود در ایجاد آنها هیچ نقشی نداشته است.

وقتی بیماری مهاجرت را تشدید می‌کند

جوانان سیستان، بحران ریزگرد را فقط از دریچه سلامت نگاه نمی‌کنند؛ آنها معتقدند این بحران، آینده اقتصادی و اجتماعی منطقه را نیز تهدید می‌کند. یکی از جوانان منطقه به خبرنگار تسنیم می‌گوید: مسئله فقط گردوغبار نیست؛ وقتی هم کار نباشد و هم بیماری، دیگر ماندن سخت می‌شود. برای بسیاری از خدمات تخصصی درمانی باید به شهرهای دیگر برویم و این یعنی هزینه مضاعف؛ هزینه‌ای که خیلی از خانواده‌ها توان پرداخت آن را ندارند.

به گفته او، بسیاری از هم‌نسلانش به دلیل همین شرایط، ناچار به مهاجرت شده‌اند؛ مهاجرتی که تنها به دنبال اشتغال نیست، بلکه برای دسترسی به زندگی سالم‌تر نیز صورت می‌گیرد.

کارشناسان معتقدند تداوم این روند، علاوه بر آسیب‌های بهداشتی، می‌تواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای برای منطقه به همراه داشته باشد؛ زیرا کاهش جمعیت فعال، توسعه سیستان را نیز با چالش‌های بیشتری روبه‌رو خواهد کرد.

خانه‌هایی که هر روز زیر خاک بیدار می‌شوند

در بسیاری از روستاهای سیستان، آغاز روز با کنار زدن لایه‌ای از خاک از روی حیاط، ایوان و حتی وسایل خانه آغاز می‌شود. یکی از بانوان سالمند منطقه می‌گوید: هر صبح اول باید خاک را از زندگی‌مان جمع کنیم. چشم‌هایمان آسیب دیده، سرفه‌هایمان تمام نمی‌شود و برای هر بار تنگی نفس باید مسیر طولانی تا بیمارستان برویم.

او می‌افزاید بسیاری از فرزندانش به دلیل همین شرایط مهاجرت کرده‌اند و خودش مانده است با خانه‌ای که هر روز بیشتر در محاصره شن و گردوغبار قرار می‌گیرد.

این روایت، تنها مربوط به یک خانواده نیست؛ بلکه تصویری از زندگی هزاران خانواده‌ای است که سال‌هاست با این بحران مزمن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

ریزگردها بحرانی که نسخه آن فقط دارو نیست

آنچه امروز در سیستان جریان دارد، دیگر صرفاً یک بحران اقلیمی نیست؛ این پدیده به یکی از مهم‌ترین چالش‌های حوزه سلامت در شمال سیستان و بلوچستان تبدیل شده است؛ بحرانی که هر بار با وزش بادهای ۱۲۰ روزه، هزاران نفر را راهی مراکز درمانی می‌کند و فشار مضاعفی بر نظام سلامت منطقه وارد می‌آورد.

پزشکان می‌گویند قرار گرفتن مداوم در معرض ذرات معلق، تنها موجب سرفه و تنگی نفس نمی‌شود، بلکه زمینه تشدید بیماری‌های مزمن قلبی و ریوی، آسیب‌های چشمی، بیماری‌های پوستی و حتی کاهش کیفیت زندگی را فراهم می‌کند. این آثار، زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شود که بدانیم بخش قابل توجهی از جمعیت سیستان را سالمندان، کودکان و بیماران زمینه‌ای تشکیل می‌دهند؛ گروه‌هایی که بیش از دیگران در برابر ریزگردها آسیب‌پذیر هستند.

در چنین شرایطی، هزینه‌های درمان نیز به یکی از دغدغه‌های اصلی خانواده‌ها تبدیل شده است. بسیاری از بیماران ناچارند بارها برای تهیه دارو، انجام آزمایش، مراجعه به پزشک متخصص یا بستری شدن هزینه کنند؛ هزینه‌هایی که برای خانوارهای کم‌درآمد، گاه از توان پرداخت خارج است.

مطالبه‌ای که از دل رنج مردم برخاسته است

در سال‌های اخیر، یکی از مهم‌ترین مطالبات مردم سیستان، ارائه خدمات درمانی رایگان برای بیماری‌های ناشی از ریزگردها بوده است؛ مطالبه‌ای که اکنون با حمایت مسئولان حوزه سلامت نیز همراه شده و وارد مرحله پیگیری در سطح ملی شده است.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی زابل در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با تاکید بر اینکه مردم حوزه سیستان سال‌هاست با معضل ریزگردها دست‌وپنجه نرم می‌کنند، اظهار کرد: این پدیده مشکلات فراوانی برای ساکنان منطقه ایجاد کرده و زمینه بروز و تشدید بیماری‌های تنفسی، قلبی و عروقی، چشمی و پوستی را افزایش داده است.

حسین شهدادی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در سطح وزارت بهداشت افزود: تلاش کرده‌ایم موضوع ریزگردها به عنوان یکی از اولویت‌های جدی وزارت بهداشت مورد توجه قرار گیرد و یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده این است که خدمات درمانی مرتبط با بیماری‌های ناشی از ریزگردها در منطقه سیستان، همانند برخی بیماری‌های بومی در سایر نقاط کشور، به صورت رایگان ارائه شود.

این اظهارات، بازتاب مطالبه‌ای است که سال‌ها از سوی مردم منطقه مطرح شده است؛ مردمی که معتقدند اگر منشأ بیماری‌هایشان یک بحران فراگیر و خارج از اختیار آنان است، دولت نیز باید مسئولیت حمایت درمانی از آنان را بر عهده بگیرد.

پیشنهادی برای عدالت درمانی

شهدادی با تاکید بر اینکه این مطالبه به طور جدی در حال پیگیری است، تصریح کرد: این موضوع با هماهنگی نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی دنبال خواهد شد تا شرایطی فراهم شود که خدمات مرتبط با بیماری‌های ناشی از ریزگردها برای مردم سیستان رایگان شود.

وی ادامه داد: ریزگردها در بسیاری از نقاط کشور یک پدیده مقطعی محسوب می‌شوند، اما در سیستان به یک بحران مزمن تبدیل شده‌اند و به همین دلیل، لازم است نگاه ویژه‌ای به این منطقه وجود داشته باشد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی زابل خاطرنشان کرد: مستندات متعددی درباره آثار مخرب ریزگردها تهیه و در اختیار مسئولان وزارت بهداشت قرار گرفته است و اکثر مدیران این وزارتخانه اکنون از ابعاد گسترده این بحران آگاه هستند.

به گفته وی، هدف این پیگیری‌ها تنها کاهش هزینه‌های درمان نیست، بلکه ایجاد سازوکاری پایدار برای حمایت از مردمی است که سال‌ها در معرض آسیب‌های ناشی از این بحران قرار دارند.

سیستان خط مقدم یک بحران ملی

کارشناسان معتقدند ریزگردهای سیستان، صرفاً یک مسئله محلی نیست. خشک شدن تالاب هامون، کاهش حقابه‌های زیست‌محیطی، گسترش کانون‌های گردوغبار و استمرار خشکسالی، موضوعاتی هستند که ابعاد ملی و حتی فرامرزی دارند.به همین دلیل، پیامدهای سلامت ناشی از این بحران نیز نباید صرفاً بر دوش مردم منطقه گذاشته شود.

در بسیاری از کشورها، ساکنان مناطقی که با بلایای طبیعی یا بحران‌های زیست‌محیطی مزمن مواجه هستند، از حمایت‌های ویژه درمانی، بیمه‌ای و اجتماعی برخوردار می‌شوند؛ الگویی که می‌تواند برای سیستان نیز مورد توجه قرار گیرد.

هزینه‌ای که فقط بیمار پرداخت نمی‌کند

بیماری ناشی از ریزگرد تنها یک فرد را درگیر نمی‌کند؛ وقتی سرپرست خانواده بیمار می‌شود، درآمد خانوار کاهش می‌یابد؛ وقتی کودک دچار مشکلات تنفسی می‌شود، آموزش او تحت تأثیر قرار می‌گیرد؛ وقتی سالمندی به دلیل آلودگی هوا خانه‌نشین می‌شود، کیفیت زندگی یک خانواده تغییر می‌کند.

در واقع، هزینه واقعی ریزگردها بسیار فراتر از نسخه‌های پزشکی و داروخانه‌هاست؛ این بحران، اقتصاد خانواده، آموزش، اشتغال، مهاجرت و حتی سرمایه اجتماعی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند درمان رایگان بیماری‌های ناشی از ریزگرد، نه یک هزینه، بلکه نوعی سرمایه‌گذاری برای حفظ سلامت و ماندگاری جمعیت در منطقه سیستان است.

وقتی درمان تنها بخشی از راه‌حل است

اگرچه مطالبه درمان رایگان بیماری‌های ناشی از ریزگرد، امروز به یکی از مهم‌ترین خواسته‌های مردم سیستان تبدیل شده است، اما کارشناسان تأکید می‌کنند که این مطالبه تنها بخشی از یک راهکار جامع برای مدیریت این بحران است. ریشه‌های شکل‌گیری ریزگردها در شمال سیستان و بلوچستان به مجموعه‌ای از عوامل داخلی و فرامرزی بازمی‌گردد؛ از خشک شدن تالاب بین‌المللی هامون و کاهش حقابه‌های زیست‌محیطی گرفته تا گسترش کانون‌های گردوغبار، خشکسالی‌های متوالی و تغییرات اقلیمی.

به همین دلیل، هرچند حمایت درمانی می‌تواند بخشی از آلام مردم را کاهش دهد، اما بدون اجرای برنامه‌های مؤثر برای مهار کانون‌های گردوغبار، احیای منابع آبی، تثبیت شن‌های روان و توسعه فضای سبز، این چرخه همچنان ادامه خواهد داشت و هر سال شمار بیشتری از مردم را درگیر خواهد کرد.

مردمی که هزینه مرزبانی را با سلامت خود می‌پردازند

سیستان تنها یک منطقه جغرافیایی نیست؛ این سرزمین یکی از مهم‌ترین نقاط مرزی ایران است که مردم آن دهه‌ها در خط مقدم پاسداری از امنیت کشور زندگی کرده‌اند.

اکنون بسیاری از ساکنان منطقه معتقدند همان‌گونه که امنیت این مرزها برای کشور اهمیت دارد، سلامت مرزنشینان نیز باید به عنوان بخشی از امنیت ملی مورد توجه قرار گیرد.

مردم سیستان سال‌هاست با خشکسالی، توفان‌های شن، ریزگردها، کاهش فرصت‌های شغلی، مهاجرت و مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در چنین شرایطی، بیماری‌های ناشی از گردوغبار، فشار مضاعفی بر زندگی آنان وارد کرده است؛ فشاری که تنها با پرداخت هزینه‌های سنگین درمان، مراجعه‌های مکرر به مراکز درمانی و تحمل رنج‌های جسمی و روحی همراه نیست، بلکه امید به ماندن در این سرزمین را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

درمان رایگان؛ از مطالبه مردمی تا یک ضرورت ملی

پیشنهاد رایگان شدن خدمات درمانی مرتبط با ریزگردها، در نگاه نخست شاید یک امتیاز ویژه برای مردم سیستان به نظر برسد، اما در واقع می‌تواند گامی در مسیر تحقق عدالت سلامت باشد.

همان‌گونه که در برخی نقاط کشور برای بیماری‌های خاص یا شرایط ویژه اقلیمی، حمایت‌های درمانی ویژه در نظر گرفته شده است، مردم سیستان نیز انتظار دارند آثار یک بحران مزمن زیست‌محیطی که سال‌ها خارج از اراده آنان بر زندگی‌شان سایه انداخته، با حمایت‌های ویژه جبران شود.

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند هزینه پیشگیری و حمایت درمانی، به مراتب کمتر از هزینه‌های ناشی از گسترش بیماری، کاهش بهره‌وری نیروی انسانی، افزایش مهاجرت و تحمیل بار مضاعف بر نظام سلامت خواهد بود.

از این منظر، درمان رایگان بیماری‌های ناشی از ریزگرد، صرفاً یک اقدام حمایتی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای حفظ سرمایه انسانی در یکی از حساس‌ترین مناطق کشور محسوب می‌شود.

لزوم هم‌افزایی دستگاه‌ها برای پایان دادن به یک بحران مزمن

مدیریت بحران ریزگردها تنها بر عهده وزارت بهداشت نیست. حل این مسئله نیازمند همکاری وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان منابع طبیعی، وزارت کشور، استانداری سیستان و بلوچستان، دستگاه دیپلماسی برای پیگیری حقابه هیرمند و سایر نهادهای مسئول است.

در کنار این اقدامات، توسعه زیرساخت‌های درمانی، افزایش تعداد پزشکان متخصص، تجهیز مراکز درمانی، گسترش خدمات بیمه‌ای، تقویت اورژانس و ایجاد مراکز تخصصی بیماری‌های تنفسی نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند بخشی از آثار این بحران را کاهش دهد.

همزمان، اجرای طرح‌های تثبیت شن‌های روان، نهال‌کاری، احیای تالاب هامون، مدیریت کانون‌های داخلی گردوغبار و استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی برای ارائه راهکارهای علمی، باید با جدیت بیشتری دنبال شود.

مطالبه‌ای که نباید در حد وعده باقی بماند

امروز مطالبه مردم سیستان روشن است؛ آنها انتظار ندارند یک بحران چند دهه‌ای در مدت کوتاهی پایان یابد، اما می‌خواهند در برابر پیامدهای آن تنها نمانند.

کودکانی که از نخستین سال‌های زندگی هوای آلوده تنفس می‌کنند، سالمندانی که هر تابستان با تنگی نفس خانه‌نشین می‌شوند، مادرانی که نگران سلامت فرزندان خود هستند و جوانانی که میان ماندن و مهاجرت مردد مانده‌اند، همگی یک خواسته مشترک دارند؛ اینکه سلامت مردم سیستان به اندازه اهمیت جغرافیای این سرزمین، در اولویت تصمیم‌گیری‌های ملی قرار گیرد.

درمان رایگان بیماری‌های ناشی از ریزگرد، شاید نتواند بادهای ۱۲۰ روزه را متوقف کند و گردوغبار را از آسمان سیستان بزداید، اما می‌تواند بخشی از رنج مردمی را کاهش دهد که سال‌هاست هزینه یک بحران زیست‌محیطی را با جان و سلامت خود می‌پردازند.

اکنون چشم امید مردم به آن است که پیگیری‌های آغازشده در وزارت بهداشت و همراهی نمایندگان مجلس، به تصمیمی عملی و پایدار منجر شود؛ تصمیمی که بتواند از دل سال‌ها گردوغبار، نشانه‌ای از عدالت، همدلی و توجه واقعی به مرزنشینان این دیار را به همراه داشته باشد.

انتهای پیام/