به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، یکی از چالش‌های اصلی شرکت‌هایی که در شرایط بحرانی مانند جنگ، تحریم، رکود یا اختلال در زنجیره تولید آسیب می‌بینند، تامین منابع لازم برای بازگشت به فعالیت عادی است. در چنین شرایطی، شرکت‌ها معمولا همزمان با کاهش درآمد، با افزایش هزینه‌های تعمیر، خرید تجهیزات، تامین مواد اولیه و سرمایه در گردش مواجه می‌شوند؛ در حالی که دسترسی آن‌ها به تسهیلات بانکی نیز ممکن است محدود و با هزینه بالا همراه باشد.

این در شرایطی است که بازار سرمایه در سال‌های اخیر تلاش کرده است با توسعه ابزارهای مالی، مسیرهای جدیدی برای تامین مالی بنگاه‌ها ایجاد کند. در این راستا، یکی از این ابزارها، “اوراق مرابحه کوچک و کوتاه‌مدت” است که حالا امکان استفاده از آن برای شرکت‌های آسیب‌دیده از جنگ یا بحران‌های مشابه فراهم شده است.

بر اساس اعلام شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه که به تازگی منتشر شده، شرکت‌هایی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم از جنگ اخیر آسیب دیده‌اند، می‌توانند از ظرفیت انتشار این اوراق در قالب عرضه خصوصی برای تامین مالی خرید تجهیزات مورد نیاز خود استفاده کنند؛ اقدامی که می‌تواند بخشی از منابع مورد نیاز این دسته از بنگاه‌ها و شرکت‌ها را برای بازسازی و احیای فعالیت اقتصادی فراهم کند.

اوراق مرابحه چگونه کار می‌کند؟

اوراق مرابحه یکی از ابزارهای تامین مالی اسلامی در بازار سرمایه می‌باشد که بر پایه قرارداد مرابحه طراحی شده است. در این سازوکار، یک نهاد واسط به نمایندگی از سرمایه‌گذاران، منابع مالی مورد نیاز را تامین می‌کند و این منابع برای خرید کالا، تجهیزات یا دارایی مورد نیاز شرکت استفاده می‌شود. سپس شرکت متعهد می‌شود اصل مبلغ و سود مشخص‌شده را در دوره‌های تعیین‌شده بازپرداخت کند.

به عبارت دیگر، شرکت به جای دریافت وام بانکی، از سرمایه‌گذاران بازار سرمایه منابع جذب می‌کند و در مقابل، تعهد بازپرداخت اصل و سود اوراق را بر عهده می‌گیرد. برای مثال، فرض کنید یک کارخانه بر اثر یک بحران، نیازمند خرید یک خط تولید جدید یا تعمیر تجهیزات خود است. این شرکت می‌تواند با انتشار اوراق مرابحه، منابع مورد نیاز را از سرمایه‌گذاران جذب کند، تجهیزات را خریداری و پس از آغاز فعالیت دوباره، مبلغ اوراق را طبق برنامه تسویه کند.

تفاوت اوراق مرابحه کوچک با اوراق معمولی چیست؟

مزیت اصلی اوراق مرابحه کوچک و کوتاه‌مدت، ساده‌تر شدن فرآیند انتشار و کاهش برخی الزامات است؛ چرا که برخلاف بسیاری از اوراق بدهی بزرگ، که نیازمند حضور ارکانی مانند بازارگردان، متعهد پذیره‌نویس و در برخی موارد ضامن هستند، این ابزار در قالب عرضه خصوصی می‌تواند با ساختار ساده‌تری منتشر شود.

بنابراین در این مدل “اوراق به جای عرضه عمومی گسترده، به سرمایه‌گذاران مشخص عرضه می‌شود”؛ “وجود ضامن با موافقت همه خریداران می‌تواند اختیاری باشد”؛ ” الزام به وجود بازارگردان و متعهد پذیره‌نویس وجود ندارد، مشروط بر اینکه خریداران از شرایط اوراق مطلع باشند” و نیز “فرآیند انتشار برای شرکت‌های کوچک‌تر و نیازهای فوری‌تر تسهیل می‌شود”.

این ویژگی‌ها باعث می‌شود ابزار مذکور برای شرایطی که یک شرکت نیاز فوری به منابع دارد، کاربرد بیشتری داشته باشد.

امکان تسویه یکجای اصل و سود؛ کمک به دوره بازسازی

همچنین یکی از نکات مهم این مدل، امکان توافق برای نحوه بازپرداخت است؛ چرا که در شرایطی که شرکت هنوز به ظرفیت کامل تولید بازنگشته است، پرداخت اقساط دوره‌ای می‌تواند فشار نقدینگی ایجاد کند. بر این اساس در ساختار جدید، با موافقت خریداران اوراق، امکان آن وجود دارد که اقساط در طول دوره دریافت نشود و اصل و سود اوراق در پایان سررسید به‌صورت یکجا پرداخت شود.

این ویژگی برای شرکت‌هایی که در مرحله بازسازی هستند اهمیت دارد؛ زیرا به آن‌ها فرصت می‌دهد ابتدا منابع جذب‌شده را برای احیای تولید و ایجاد درآمد استفاده کنند و سپس تعهدات مالی خود را انجام دهند.

مزایای استفاده از این ابزار

. سرعت بیشتر در تامین مالی: شرکت‌هایی که برای خرید تجهیزات یا بازگشت به چرخه تولید نیاز فوری به منابع دارند، می‌توانند از مسیر کوتاه‌تری نسبت به برخی روش‌های سنتی استفاده کنند.

. کاهش وابستگی به نظام بانکی: یکی از مشکلات همیشگی بنگاه‌ها، محدودیت منابع بانکی و فرآیند طولانی دریافت تسهیلات است. در این راستا، توسعه ابزارهای بازار سرمایه می‌تواند منابع مالی را از مسیرهای متنوع‌تری به سمت تولید هدایت کند.

. مشارکت سرمایه‌گذاران در تامین مالی اقتصاد: در این مدل، سرمایه‌گذاران به جای خرید دارایی‌های غیرمولد، می‌توانند در تامین مالی فعالیت‌های اقتصادی مشارکت کنند و در مقابل بازده مشخص دریافت کنند.

. حمایت از شرکت‌های آسیب‌دیده: در شرایط بحرانی، حفظ ظرفیت تولید اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین ابزارهای تامین مالی می‌توانند به جلوگیری از توقف فعالیت شرکت‌ها و حفظ اشتغال کمک کنند.

چالش‌ها و ریسک‌های اجرایی

با وجود مزایای مورد اشاره، موفقیت این ابزار به چند عامل وابسته است. نخست، “ریسک اعتباری شرکت منتشرکننده اوراق” است. بر این اساس باید گفت در صورت ادامه مشکلات عملیاتی شرکت، بازپرداخت اصل و سود اوراق ممکن است با چالش مواجه شود. به همین دلیل بررسی دقیق وضعیت مالی، توان بازپرداخت و شفافیت اطلاعاتی شرکت‌ها اهمیت بالایی دارد.

دومین چالش، “اعتماد سرمایه‌گذاران” است؛ چرا که ابزارهای مالی زمانی موفق می‌شوند که سرمایه‌گذار نسبت به اطلاعات ارائه‌شده و سازوکار نظارتی اطمینان داشته باشد.

نکته بعدی نیز “نظارت بر مصرف منابع” است؛ که در توضیح آن باید گفت هدف اصلی انتشار این اوراق، تامین مالی خرید تجهیزات و بازسازی فعالیت شرکت‌هاست و باید اطمینان حاصل شود منابع جذب‌شده در مسیر اعلام‌شده استفاده می‌شود.

تجربه جهانی؛ نقش بازار بدهی در دوران بحران

در اقتصادهای توسعه‌یافته، بازار بدهی یکی از ابزارهای مهم حمایت از شرکت‌ها در دوره‌های بحران بوده است. بر این اساس دولت‌ها و بازارهای مالی در دوره‌هایی مانند بحران مالی ۲۰۰۸ یا دوران کرونا، از ابزارهای اعتباری و اوراق بدهی برای حفظ جریان نقدینگی بنگاه‌ها استفاده کردند.

این در شرایطی است که تفاوت اصلی این بازارها با اقتصادهایی که وابستگی بیشتری به بانک دارند، تنوع ابزارهای تامین مالی است؛ یعنی شرکت‌ها تنها به تسهیلات بانکی وابسته نیستند و می‌توانند از مسیر بازار سرمایه منابع جذب کنند.

در مجموع باید گفت اوراق مرابحه کوچک و کوتاه‌مدت می‌تواند یک ابزار کاربردی برای شرکت‌هایی باشد که پس از یک شوک اقتصادی یا عملیاتی، نیازمند منابع سریع برای بازگشت به فعالیت هستند. در این راستا، این ابزار اگر همراه با ارزیابی دقیق ریسک، شفافیت اطلاعاتی و نظارت مناسب اجرا شود، می‌تواند بخشی از فاصله میان نیاز مالی بنگاه‌ها و منابع موجود در اقتصاد را کاهش دهد.

مهدی حاجی‌وند؛ کارشناس بازار سرمایه

انتهای پیام/