خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- بهنام بهتری نژاد: استان فارس به‌ واسطه گستره جغرافیایی متنوع، اقلیم چهارفصل و برخورداری از ارتفاعات، دشت‌ها و رویشگاه‌های طبیعی متعدد، یکی از مهم‌ترین و غنی‌ترین مناطق کشور در حوزه تنوع زیستی به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که به‌طور ویژه در عرصه گیاهان دارویی جلوه‌گر شده است.

این استان از دیرباز در فرهنگ طب سنتی ایران جایگاه برجسته‌ای داشته و بسیاری از گیاهان دارویی شناخته‌شده در متون کهن پزشکی، در همین پهنه طبیعی رشد کرده و مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

وجود گونه‌های متنوع گیاهان دارویی در فارس، از مناطق کوهستانی زاگرس تا نواحی جنوبی و گرمسیری، این استان را به یک ذخیره‌گاه ارزشمند ژنتیکی تبدیل کرده است؛ ذخیره‌ای که نه‌تنها برای درمان‌های سنتی، بلکه در صنایع داروسازی نوین، آرایشی و بهداشتی و حتی صنایع غذایی نیز کاربردهای گسترده‌ای یافته است.

همین ویژگی سبب شده تا طی سال‌های اخیر نگاه علمی و اقتصادی به این حوزه در استان تقویت شود و موضوع گیاهان دارویی از یک ظرفیت بومی به یک راهبرد توسعه‌ای تبدیل گردد.

در کنار ظرفیت‌های طبیعی، حضور دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مراکز تحقیقاتی، جهاد دانشگاهی و شرکت‌های دانش‌بنیان، بستر مناسبی را برای پژوهش، کشت علمی، فرآوری و تجاری‌سازی گیاهان دارویی فراهم کرده است.

این هم‌افزایی میان علم و تولید، زمینه‌ای را ایجاد کرده که فارس بتواند در مسیر تبدیل شدن به قطب ملی و حتی منطقه‌ای گیاهان دارویی قرار گیرد.

با این حال، تحقق کامل این جایگاه نیازمند توجه جدی به زنجیره ارزش این صنعت است؛ از شناسایی و حفاظت منابع طبیعی گرفته تا توسعه کشت‌های صنعتی، حمایت از کشاورزان، ایجاد صنایع فرآوری و تقویت بازارهای صادراتی.

در صورت برنامه‌ریزی دقیق و حمایت هدفمند، گیاهان دارویی می‌توانند به یکی از پیشران‌های مهم اقتصاد غیرنفتی استان فارس تبدیل شوند و نقشی مؤثر در اشتغال‌زایی پایدار و توسعه روستایی ایفا کنند.

بهترین نوع گیاهان دارویی در فارس رویش دارند

محمودرضا معین، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز و مدیرگروه فارماکوگنوزی دانشکده داروسازی شیراز، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت‌های گسترده استان فارس در حوزه گیاهان دارویی گفت: فارس به دلیل گستردگی جغرافیایی و تنوع آب‌وهوایی، یکی از استان‌های مهم کشور در زمینه کشت و بهره‌برداری از گیاهان دارویی به شمار می‌رود.

وی افزود: استان فارس از گذشته‌های دور صادرکننده برخی اقلام مهم گیاهان دارویی از جمله کتیرا، آنغوزه و شیرین‌بیان بوده و این ظرفیت همچنان در استان وجود دارد.

مدیرگروه فارماکوگنوزی دانشکده داروسازی شیراز ادامه داد: امروزه نیز کشت گیاهان دارویی و توسعه صنایع تبدیلی مرتبط با این حوزه، با استقبال مناسبی در استان مواجه شده است و فارس به‌واسطه تنوع کم‌نظیر اقلیمی، یکی از مهم‌ترین رویشگاه‌های گیاهان دارویی در کشور محسوب می‌شود.

معین با بیان اینکه تنوع محصولات باغی و جالیزی در فارس نقش مهمی در انتخاب و توسعه کشت گیاهان دارویی داشته است، گفت: این شرایط سبب شده کشاورزان استان بتوانند متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه، گونه‌های متنوعی از گیاهان دارویی را کشت کنند.

وی با اشاره به برخی اقدامات نوآورانه در این حوزه بیان کرد: برای نخستین بار در کشور، کشت گیاه «مورد» در شهرستان رستم استان فارس انجام شده که نشان‌دهنده ظرفیت بالای استان در توسعه گونه‌های جدید گیاهان دارویی است.

اجرای طرح های ویژه تحقیقاتی بر روی گیاهان دارویی در فارس

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز نقش مراکز علمی و دانشگاهی را در توسعه این حوزه بسیار مهم دانست و افزود: دانشگاه‌ها با اجرای طرح‌های تحقیقاتی، نقش مؤثری در شناسایی، جمع‌آوری و بررسی خواص گیاهان دارویی بومی دارند.

معین ادامه داد: در دانشکده داروسازی شیراز نیز فعالیت‌های متعددی در حوزه فرآوری و تولید مواد اولیه دارویی، کنترل کیفیت، جداسازی و تعیین ساختار مولکولی ترکیبات مؤثر گیاهان دارویی، فرمولاسیون داروهای گیاهی و بررسی خواص درمانی آنها در حال انجام است.

وی با تأکید بر ضرورت حمایت از این حوزه اظهار کرد: شرایط مناسب آب‌وهوایی، حمایت از تولیدکنندگان، پشتیبانی از طرح‌های تحقیقاتی، برگزاری نمایشگاه‌ها و کنگره‌های تخصصی و همچنین تأمین تجهیزات مورد نیاز، می‌تواند آینده روشنی را برای صنعت گیاهان دارویی در فارس رقم بزند.

فارس رتبه نخست کشور از نظر تنوع گونه‌های گیاهان دارویی را داراست

حشمت‌الله صادقی، سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه ویژه استان فارس در حوزه گیاهان دارویی گفت: فارس از نظر تنوع گونه‌های گیاهان دارویی رتبه نخست کشور را در اختیار دارد و در زمینه سطح زیر کشت و میزان تولید نیز پس از استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی در جایگاه سوم کشور قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه در حال حاضر حدود ۳۳ هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت گیاهان دارویی قرار دارد، افزود: سالانه بیش از ۴۵ هزار تن انواع گیاهان دارویی در فارس تولید می‌شود و در مجموع بین ۵۲ تا ۵۳ گونه گیاه دارویی در استان کشت می‌شود.

سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس ادامه داد: از این میزان، حدود هشت هزار و ۶۰۰ هکتار به کشت گل محمدی اختصاص دارد که سالانه نزدیک به ۱۴ هزار تن گل تر از آن برداشت می‌شود. همچنین فارس از نظر سطح زیر کشت زعفران نیز جز استان‌های پیشرو کشور محسوب می‌شود.

صادقی تنوع اقلیمی فارس را یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این استان در حوزه گیاهان دارویی دانست و گفت: وجود شرایط اقلیمی متفاوت از مناطق گرمسیری شهرستان‌های لار، لامرد و مهر گرفته تا مناطق سردسیری مانند آباده، سبب شده امکان کشت گونه‌های متنوع گیاهان دارویی در استان فراهم شود.

وی اضافه کرد: در مناطق سردسیر فارس گونه‌هایی مانند آویشن، مریم‌گلی و زیره سیاه کشت می‌شود و همین تنوع، فارس را به یکی از استان‌های پیشرو کشور در حوزه گیاهان دارویی تبدیل کرده است.

ظرفیت بالای ارزآوری گیاهان دارویی

سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس درباره وضعیت صادرات گیاهان دارویی نیز بیان کرد: در حال حاضر به دلیل برخی شرایط و محدودیت‌های موجود، صادرات با چالش‌هایی مواجه است، اما امیدواریم با رفع محدودیت‌ها، زمینه توسعه صادرات این محصولات بیش از پیش فراهم شود.

صادقی تأکید کرد: در زمینه تولید، استان فارس با مشکل خاصی مواجه نیست و حتی در سال‌هایی که با کمبود بارندگی روبه‌رو هستیم، به سمت توسعه کشت گیاهان کم‌آب‌بر و سازگار با شرایط اقلیمی مانند بابونه و زیره سبز حرکت کرده‌ایم.

وی با اشاره به ظرفیت ارزآوری گیاهان دارویی افزود: اگر در حوزه بازاریابی و صادرات، برنامه‌ریزی منسجم‌تری از سوی دستگاه‌های مرتبط صورت گیرد، این بخش می‌تواند هم در زمینه ارزآوری و هم درآمدزایی برای تولیدکنندگان، نقش مؤثرتری ایفا کند.

لزوم ارائه تسهیلات و حمایت‌های لازم برای فعالان بخش گیاهان دارویی

سرپرست معاونت امور باغبانی جهاد کشاورزی فارس در بخش پایانی این گفتگو، افزایش هزینه‌های تولید را یکی از دغدغه‌های فعالان این حوزه عنوان کرد و گفت: هزینه نهاده‌های اولیه، کود، سموم کشاورزی و همچنین هزینه‌های کارگری، بخشی از چالش‌های تولید در حوزه گیاهان دارویی است.

صادقی با تأکید بر ضرورت تولید محصولات سالم اظهار کرد: تلاش ما این است که در کشت گیاهان دارویی حتی‌الامکان از نهاده‌هایی استفاده شود که محصولی سالم و باکیفیت در اختیار مصرف‌کنندگان و بازار صادرات قرار گیرد.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد با ارائه تسهیلات و حمایت‌های لازم، هزینه تولید برای فعالان این بخش کاهش یابد و زمینه توسعه هرچه بیشتر کشت و صادرات گیاهان دارویی در فارس فراهم شود.